Anonim şirketlerde karar alma yetkisi iki temel organ arasında paylaşılır: şirketi yöneten ve temsil eden yönetim kurulu ile pay sahiplerinin iradesini ortaya koyan genel kurul. Bu organların toplantı ve karar süreçleri 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve şirketin esas sözleşmesiyle ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Usule uyulmadan alınan kararlar, hem ortaklar arasında uyuşmazlığa hem de şirket işlemlerinin geçerliliğinin tartışılmasına yol açabilir.
Yönetim kurulunun görev ve yetkileri
Yönetim kurulu, kanun veya esas sözleşmeyle genel kurula bırakılmamış tüm işlerde karar almaya yetkilidir. Şirketi dışarıya karşı temsil eden de kural olarak yönetim kuruludur. Kurul, esas sözleşmeyle atanan veya genel kurulca seçilen bir ya da daha fazla kişiden oluşabilir; üyeler en çok üç yıl için seçilir.
Bazı görevler ise kanun gereği yönetim kurulundan alınamaz ve başkasına devredilemez. Bunlar arasında şunlar sayılabilir:
- Şirketin üst düzeyde yönetimi ve talimat verilmesi
- Şirket yönetim teşkilatının belirlenmesi
- Muhasebe, finans denetimi ve finansal planlama için gerekli düzenin kurulması
- Müdürlerin ve imza yetkililerinin atanması ve görevden alınması
- Yönetimle görevli kişilerin kanuna, esas sözleşmeye ve talimatlara uygun hareket edip etmediğinin gözetimi
- Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defterinin tutulması, yıllık faaliyet raporunun düzenlenmesi ve genel kurula sunulması
- Genel kurul toplantılarının hazırlanması ve kararların yürütülmesi
Yönetim kurulu, esas sözleşmede yetki verilmişse ve bir iç yönerge düzenlenmişse yönetimi kısmen veya tamamen üyelerden birine ya da üçüncü kişilere devredebilir. Ancak yukarıdaki devredilemez görevler bu devrin kapsamı dışında kalır.
Yönetim kurulu toplantıları ve karar alma
Esas sözleşmede daha ağır bir nisap öngörülmemişse yönetim kurulu, üye tam sayısının çoğunluğuyla toplanır ve kararlarını toplantıda hazır bulunan üyelerin çoğunluğuyla alır. Kararların karar defterine usulüne uygun işlenmesi ve imzalanması, ileride doğabilecek ispat sorunlarının önüne geçer.
Uygulamada sık kullanılan bir yöntem de elden dolaştırma yoluyla karar almaktır. Üyelerden hiçbiri toplantı yapılmasını talep etmedikçe, bir üyenin belirli bir konudaki önerisine diğer üyelerin yazılı onayı alınarak karar oluşturulabilir. Bu yöntemde kararın geçerliliği için aynı önerinin tüm üyelere yapılmış olması gerekir.
Batıl yönetim kurulu kararları
Kanun, genel kurul kararlarında olduğu gibi yönetim kurulu kararları için ayrı bir iptal davası öngörmemiştir. Bununla birlikte eşit işlem ilkesine aykırı olan, anonim şirketin temel yapısını bozan, pay sahiplerinin vazgeçilmez haklarını ihlal eden veya başka bir organın devredilemez yetkisine giren kararlar batıldır. Batıl kararların tespiti için mahkemeye başvurulabilir.
Genel kurulun yetkileri ve toplantı türleri
Genel kurul, pay sahiplerinin oluşturduğu karar organıdır. Esas sözleşmenin değiştirilmesi, yönetim kurulu üyelerinin seçimi ve ibrası, finansal tabloların onaylanması, kâr dağıtımı ve şirketin feshi gibi konular genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır.
Genel kurul iki şekilde toplanır:
- Olağan genel kurul: Her faaliyet döneminin sonundan itibaren üç ay içinde yapılır. Yönetim kurulu seçimi, finansal tablolar, kârın kullanımı gibi yıllık konular burada görüşülür.
- Olağanüstü genel kurul: Şirket işlerinin gerektirdiği hâllerde ve zamanlarda toplanır.
Kanun, şartları varsa genel kurul toplantılarına elektronik ortamda katılıma da imkân tanımaktadır. Belirli şirketlerde ise toplantıda Ticaret Bakanlığı temsilcisinin bulunması zorunludur; hangi şirketlerin bu kapsamda olduğu ilgili yönetmelikle belirlenir.
Çağrı usulü, gündem ve toplantı nisabı
Genel kurulu kural olarak yönetim kurulu toplantıya çağırır. Çağrı, esas sözleşmede gösterilen şekilde, şirketin internet sitesinde ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde, ilan ve toplantı günleri hariç olmak üzere toplantı tarihinden en az iki hafta önce yapılır. Pay defterine kayıtlı nama yazılı pay sahiplerine ayrıca toplantı günü ve gündem iadeli taahhütlü mektupla bildirilir.
Halka açık olmayan şirketlerde sermayenin en az onda birini temsil eden pay sahipleri, gerektirici sebepleri ve gündemi belirterek yönetim kurulundan genel kurulu toplantıya çağırmasını veya gündeme madde eklenmesini isteyebilir. Bu talep reddedilirse ya da karşılıksız kalırsa mahkemeye başvurma imkânı bulunur.
Kanunda veya esas sözleşmede aksine bir hüküm bulunmadıkça genel kurul, sermayenin en az dörtte birini karşılayan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin varlığıyla toplanır. İlk toplantıda bu nisap sağlanamazsa ikinci toplantı için nisap aranmaz. Kararlar kural olarak toplantıda mevcut oyların çoğunluğuyla alınır. Esas sözleşme değişikliği gibi bazı kararlar için ise kanunda ağırlaştırılmış nisaplar öngörülmüştür.
Gündemde yer almayan konular, kanunda sayılan istisnalar dışında görüşülemez ve karara bağlanamaz. Gündemin özenle hazırlanması, sonradan iptal riskini azaltan en temel adımlardan biridir.
Hazır bulunanlar listesi ve toplantı tutanağı
Toplantıya katılacak pay sahipleri veya temsilcilerinin listesi yönetim kurulu tarafından hazırlanır ve toplantı başkanı ile yönetim kurulu başkanı tarafından imzalanır. Toplantıda alınan kararlar, verilen oylar ve muhalefet şerhleri toplantı tutanağına geçirilir. Tutanak, toplantı başkanlığı ve varsa Bakanlık temsilcisi tarafından imzalanır.
Tescil ve ilanı gereken kararların ticaret siciline süresi içinde bildirilmesi, kararların üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi açısından önemlidir. Tutanağın eksik veya hatalı düzenlenmesi, özellikle azınlık pay sahipleriyle yaşanan uyuşmazlıklarda ispat güçlüğü doğurabilir.
Genel kurul kararlarına karşı iptal ve butlan
Kanuna, esas sözleşmeye ve dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararlarına karşı iptal davası açılabilir. Dava, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde açılmalıdır.
İptal davası herkes tarafından açılamaz. Kanun, dava açma hakkını belirli kişilere tanımıştır:
- Toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri
- Toplantıya katılmamış olup çağrının usulüne göre yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini veya toplantıya yetkisiz kişilerin katıldığını ileri süren pay sahipleri
- Yönetim kurulu ve kararın yerine getirilmesi kişisel sorumluluklarını doğuracaksa yönetim kurulu üyeleri
Bunun yanında pay sahibinin vazgeçilmez haklarını ortadan kaldıran veya anonim şirketin temel yapısını bozan kararlar batıldır. Butlan iddiası üç aylık süreye bağlı değildir ve her ilgili tarafından ileri sürülebilir. Hangi aykırılığın iptal, hangisinin butlan sonucunu doğuracağı somut olaya göre değişebilir; bu nedenle karar metni, tutanak ve esas sözleşmenin birlikte incelenmesi gerekir.
Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklarda ayrıca pay devrine ilişkin esas sözleşme hükümleri, pay sahipleri sözleşmeleri ve yöneticilerin sorumluluğuna ilişkin kurallar da gündeme gelebilir. Karar sürecinin baştan usule uygun yürütülmesi, bu uyuşmazlıkların önemli bir kısmının doğmasını önler.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için belgelerinizin incelenmesi gerekir.
Bu konuda sorunuz mu var?
Durumunuzu kısaca anlatın, dosyanızı birlikte değerlendirelim.
Sık sorulan sorular
Genel kurul kararına karşı iptal davası ne zaman açılmalıdır?
Türk Ticaret Kanunu'na göre iptal davası, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; butlan iddiaları ise bu süreye bağlı değildir.
Yönetim kurulu tek kişiden oluşabilir mi?
Evet. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na göre yönetim kurulu, esas sözleşmeyle atanan veya genel kurulca seçilen bir veya daha fazla kişiden oluşabilir. Üyeler en çok üç yıl için seçilebilir ve yeniden seçilmeleri mümkündür.
Çağrı yapılmadan genel kurul toplanabilir mi?
Tüm payların sahipleri veya temsilcileri, aralarından biri itiraz etmedikçe, çağrı usulüne uyulmaksızın genel kurul olarak toplanabilir. Bu durumda toplantı nisabı sağlandığı sürece karar alınabilir.